Warszawa – stolica wolności 1918 -2018

Narodziny osiedla Czechowice
W drugiej połowie lat 20. ub. wieku wieś Czechowice, za sprawą dopiero co wybudowanej w niej fabryki ZM „Ursus”,zaczęły tracić swój dotychczasowy charakter.
Zaczęło się od przystanku kolejowego. W 1926 r. fabryka „Ursus” wybudowała go z myślą o dojeżdżających do pracy robotnikach. Wcześniej musieli oni wysiadać z pociągów podmiejskich w Utracie (Piastowie) lub Włochach. Nowo otwarty przystanek otrzymał nazwę od fabryki, choć był w Czechowicach.

Przystanek kolejowy Ursus – zdjęcie z 1928 roku

Udogodnienie dla robotników okazało się korzystne również dla właścicieli gruntów. Wzrosło zainteresowanie ziemią. Nie była droga, łatwy stał się dojazd do Czechowic. Do kupna działek zachęcały ogłoszenia w prasie: „Place w Ursusie na dogodnych warunkach, przy stacji, od 1,60 zł za łokieć. Wiadomość u właściciela Jana Kiffera lub Królewska 31”, „Place w Ursusie od złotego za łokieć, 3 i pół kilometra od granic Warszawy, komunikacja idealna”. Pierwszy, na przełomie lat 20. i 30., rozpoczął parcelować ojcowiznę Piotr Nyc (tereny w trójkącie dzisiejszych ulic: Wojciechowskiego, Jagiełły i Falskiego). Niemal po sąsiedzku, po śmierci rodziców Petroneli i Krystiana Hassów, ich 7 córek podzieliło spadek na działki budowlane. Po drugiej stronie torów kolejowych, w południowych Czechowicach, rozparcelował gospodarstwo (przy dzisiejszej ul. Spisaka) schorowany Jan Kiffer (zmarł w 1938 roku, jego syn Tadeusz i córka Halina pisali swoje nazwisko przez jedno „f”), a przy ulicy Brackiej (dziś ul. Prawnicza) brat Jana Kiffera –Teobald-junior. W pierwszej połowie lat 30. zaczęli też sprzedawać ziemię Szpudowie (przy obecnej ulicy Bohaterów Warszawy i sąsiednich). Od ulicy Regulskiej poprowadzono przecznice. Podzieliły tu gospodarstwa na działki budowlane rodziny Burkotów i Elsnerów. Część zarobionych na parcelacji pieniędzy lokowano w budowę czynszowych domów.
Wychodząc naprzeciw potrzebom rozwijającego się osiedla, rodzina Nyców otworzyła skład węgla i materiałów budowlanych. Ludność Czechowic szybko rosła – z ledwo tysiąca dwustu mieszkańców na początku lat 30.do 7,5 tys. pod koniec dziesięciolecia. Osiedlali się głównie pracownicy fabryki. W księgach meldunkowych, w rubryce zawód, najczęściej podawano: szlifierz, ślusarz, tokarz, elektryk, brązownik, majster fabryczny, formierz, referent warsztatowy i biuralista. Rozwijające się osiedle wymagało infrastruktury. W 1933 r. otwarto przy ul. Piłsudskiego (dziś ul. Bohaterów Warszawy) 7. klasową szkołę powszechną. Na czele społecznego komitetu, który pilotował prace, stał dyrektor Fabryki Samochodów Tadeusz Hennel. Budynek był drewniany, parterowy z nadbudowaną facjatą na mieszkanie kierownika szkoły. W pierwszym roku uczęszczało do szkoły trzystu uczniów, w roku szkolnym1938 /39 – po rozbudowie placówki – dziewięciuset. Pierwszym kierownikiem szkoły został Stanisław Śliski. Był nim przez 30 lat, do 1963 roku.
Fabryka „Ursus” wsparła gminę płacąc część komornego za lokal wartowni Policji Państwowej i mieszkanie komendanta. W 1937 r. otwarto urząd pocztowy Ursus z centralą telefoniczną w domu Szpudów (budynek vis à vis przystanku kolejowego). W 1938 r. centrala obsługiwała 29 abonentów w Czechowicach, Gołąbkach, Skoroszach, Opaczy i Michałowicach. W 1938 r. Edmund Szyszko uruchomił przy ul. Żwirki i Wigury (dziś ul. Cierlicka) pierwszą aptekę w osiedlu. W wybudowanym w tym samym roku tuż przy stacji kolejowej domu Józefa Pieńkosa, największym w osiedlu, zostało otwartych kilka sklepów i punktów usługowych: sklep z materiałami piśmiennymi, mydlarnia, pasmanteria, fryzjer, szewc. Zrodził się nawet pomysł budowy tunelu pod torami kolejowymi. Jego lokalizacja, wygodna dla pracowników fabryki, nie bardzo odpowiadała władzom gminy. Ostatecznie do budowy tunelu doszło po II wojnie światowej.
Na terenie osiedla działały dwa fabryczne kluby sportowe. W 1929 roku przy Fabryce Metalurgicznej powstał RKS Ursus z silną sekcją kolarską, a przy Fabryce Samochodów istniał od 1935 roku Klub Sportowy Czechowice ze znakomita sekcją bokserską. Oba kluby połączyły się formalnie w styczniu 1939 r. Świetlica na I piętrze w budynku administracyjnym fabryki służyła sportowcom, czasami mieszkańcom osiedla za salę kinową, organizowano w niej zabawy i spotkania.
W 1937 roku powstał Komitet Budowy Remizy dla Gminnej Ochotniczej Straży Pożarnej. Od razu posypały się hojne dary. M.in. mieszkańcy wsi Szamoty, właściciele stawu stanowiącego wspólną własność gromady, postanowili przekazać pieniądze z jego sprzedaży gminie Skorosze. Zrobiono jednocześnie zastrzeżenie, że pieniądze zostaną przeznaczone po połowie na rozbudowę szkoły powszechnej w Czechowicach i na budowę remizy. Natychmiast staw i łąkę wokół niego kupiła fabryka na budowę kuźni. Remizę wybudowano w latach 1938-40. Strażacy zajęli parter. Decyzją władz okupacyjnych w 1941 roku na I piętrze ulokowano Urząd Gminy, który od 1937 r. mieścił się domu Boguszewskich przy ulicy Piłsudskiego (dziś ul. Bohaterów Warszawy).
Powstające osiedle borykało się od początku z wieloma problemami. Czechowice położone były na terenach podmokłych. Wiosną i jesienią błoto na ulicach stawało się udręką. Piwnice w wielu domach zalewała woda. Nie było kanalizacji i wodociągu. Budowano płytkie studnie, rzadko przekraczające pokłady wód podskórnych. W osiedlu było dużo stawów, często brudnych i cuchnących. Żużel z fabrycznej odlewni pomógł w zasypaniu niektórych z nich.
A jednak, mimo problemów, etos pionierskich lat i możliwość dobrych zarobków w państwowej fabryce przyciągała coraz to nowych ludzi do Czechowic. Od samego początku wytworzyła się też naturalna symbioza między fabryką i osiedlem, a później miastem.

Jerzy Domżalski
Autor przygotowuje książkę „Dzieje Ursusa w zarysie”
Opublikowano: piątek 12 stycznia 2018 / Wprowadził: rtr 

Logotyp „Warszawa stolica wolności 1918-2018”
W związku z przypadającym w tym roku 100-leciem Niepodległości Polski Urząd m.st. Warszawy przygotował specjalny logotyp, który powinien być stosowany na materiałach promocyjnych dotyczących obchodów. Logotyp jest dostępny na stronie http://stolicawolnosci.pl/logotyp

Materiały:
Logotyp do pobrania - http://stolicawolnosci.pl/files/download/Logo.zip
Książka stosowania logotypu (plik PDF) – do pobrania
Pismo Urzędu m.st. Warszawy w sprawie zapisów w umowie (plik PDF) – do pobrania
Opublikowano: piątek 12 stycznia 2018 / Wprowadził: rtr 

 
© Copyright 2004-2018, Urząd m.st. Warszawy dla Dzielnicy Ursus - Wszelkie prawa zastrzeżone.
Zgłoś problem!